Эрларига ноиложликдан эмас, хурсанд бўлиб итоат этиши кераклиги ёзилган. Шундай экан аёлларимизга шундай қийин холатларда Худовандга яқинроқ бўлишни ва фақат Ундан ёрдам сўрашни маслахат берамиз. Чунки норози холда қилинган харакат эркакларни яхши томонга ўзгартирмайди, фақат унинг акси бўлади холос. Эрларга хам Муқаддас Каломда ёзилганларини эслатиб ўтмоқчимиз. Каломда ёзилишича эрлар хотинларини ўз таналарини севгандай севишлари керак. Аниқроғи ўзини севгандай севишлари керак. Агар сиз шунчалик ўзингизни севар экансиз, унда худбинлик қилмай, аёлингизнинг хам хохишларини хурмат қилинг ва уни тушунишга харакат қилинг. Чунки бу Раббимизнинг буйруғи. Энди эса аёл кишининг нима учун бошқарувчилик қилолмаслигига бир нечта сабаблар келтирамиз. Бу сабаблар Худованднинг каломида ёзилган. Раббимиз Исо ПАвлус орқали Худонинг хонадонида қандай тартиб бўлиши кераклигини уқтиради. Чунки каломда ёзилганидай, бу сўзларнинг хаммаси илохий илхом билан ёзилган.

Биринчиси шуки аёл эмас Одам Ато биринчи бўлиб яратилган. Бу факт унинг бошқарувчилик вазифасини хам белгилайди. Одам Ато хамма эркакларни акс эттиради ва оиласи учун жавобгарликни ўз зиммасига олган. Унинг келажаги хам одамнинг қўлида. Бундай бошқарувчилик вазифаси нафақат оилада, жамоатда хам қўлланилиши керак. Бу далил аёлларнинг жамоатда бошқарувчилик қила олмаслигини тушунтириб беради. Жамоат Худонинг хонадони – хонадонда эса эркаклар бошқарувчилик қилиши керак. Одам эмас биринчи хотин алданган ва гунох қилган. Павлус ўз мактубида аёлларнинг бошқарувчилик қилаолмаслигига яна далил келтиради. У ўз мактубида Хотиннинг Адан боғидаги гунохи хақида эслатади. Одам эмас Хотин шайтонга алданган. Гарчи Одам бошқарувчи бўлиб тайинланган бўлса хам, Момо Хаво биринчиликни ўз қўлига олиб, ОДамни таъқиқланган мевадан ейишга ундади. Шайтон тасодифан Момо Хавони алдагани йўқ. У аёлнинг эркакдан кўра заифроқ ва химоясиз эканини биларди.

Уларнинг қилган ишлари натижасида эса ер юзида гунох, шармандалик, ва оғриқ пайдо бўлди. Аёл киши табиатан заиф қилиб яратилган экан, бошқарувчилик қилиш унинг иши эмас. Шунинг учун хам Худонинг хонадони Худованд қўйган тартибларга қаттиқ бўйсуниши керак. Аёл киши осонгина алданиши мумкин. Худованднинг яратган тартиблари жуда мукаммал. Унга қатъий риоя қилиш лозим. Имонлилар Худонинг Каломига диққат билан қулоқ солиши керак. Худони каломида эса: «Хотин таълим бериб, эркак устидан хукмронлик қилишига рухсат бермайман”, — деб ёзилган. 1 Тимўтий 2 боб 15 оятда эса аёлларга тегишли сўзлар ёзилган: “Агар хотинлар имонли, мехрли, номусли, муқаддас умр сурсалар, бола туғиш орқали нажот топадилар.” Бу оят орқали Павлус аёлларни шайтоннинг хийлаларидан узоқлашишга ва рафиқа ва она сифатида ўз вазифаларини бажаришга ундайди. Агар аёллар шундай йўл тутсалар, эр хам Хотин хам муқаддасликда ва имонда бахтли хаёт кечирадилар.

У Худди Худога бўйсунганидай, эрига бўйсуниши керак. Жамоатда аёлларнинг вазифасига келадиган бўлсак, уларнинг таълим олиши таъқиқланмаган. Биринчи Тимўтийнинг бобби ўн биринчи оятида: “Хотин сукутда ва тўла итоаткорлик билан таълим олсин”, — деб ёзилган. Масихий аёллар масихийлик таълимоти асосларини сўраганларга жавоб Бера оладиган тарзда яхши билишлари керак. Улар худди Исонинг оёқлари тагида ўтириб таълим олган Марямдай, таълим олишлари керак. Аммо парчадан Павлусни нафақат аёлларнинг таълим олиши балки жамоатда ўзларини тутишлари хам хавотирга солганини билишимиз мумкин. Павлус аёлларнинг қандай таълим олишларини аниқ кўрсатиш учун, иккита сўзни ишлатади: “сукутда” ва “тўла итоаткорлик”. Аёл турмушда эрига қандай итоатда бўлса жамоатда хам шундай итоаткорликни намоён қилиши керак. Улар жамоатда таълим бериши ёки бошқарувчилик билан шуғулланиши мумкин эмас. Аммо улар эрларини қўллаб-қувватлаши, уларнинг жамоатдаги хизматида фаол ёрдам бериши мумкин.

Бу аёлларни чеклаб қўйиш эмас, бу Худонинг хохиши.

Энди аёлларнинг таълим бериши хақида сўз юритсак. Худди шу бобнинг ўн иккинчи ояти ўн биринчи оятни тўлдиради. Жамоатда аёллар таълим олиши керак аммо жамоатда таълим бериш хуқуқи берилмаган. Бундай жавобгарлик эркакларга берилган. Бу оятларни тўғри ва аниқ тушуниш билан бир қаторда, ПАвлус аёлларни мутлақо таълим беришдан четлаштирмаганига хам диққат қилсак. Хаворийлар 18 боб 26 оятда Акил билан Прискилла тавротни яхши билган Апполос деган бир кишига МАсих йўлини аниқ қилиб тушунтириб бергани ёзилган. Титус 2 боб 3-4 оятларда эса катта ёшдаги аёллар ёш аёлларга таълим бериши кераклиги хақида ёзилган. Павлус аёлларнинг таълим беришини умуман таъқиқлагани йўқ, у фақат жамоатда хамманинг олдида, эркаклар қолиб аёлнинг таълим беришини таъқиқлайди.

Аёл кишининг вазифаси бўйсуниш бўлганидан кейин у жамоатда таълим бериши ва жамоатни бошқариши мумкин эмас.Бу парча аёл кишида таълим бериш ва бошқарувчилик қилиш инъоми ва қобилияти бўлмайди деган фикрни бермайди. Биз хаммамиз биламизки, аёллар орасида ажойиб ўқитувчи ва ташкиллаштириш қобилиятига эга бўлганлари бор. Масихий аёллар тажрибали ўқитувчилар, шифокорлар ёки худди Муқаддас Каломда ёзилган Лидия деган аёл каби ажойиб тадбиркор бўлиши мумкин. Лекин жамоатда ва оилада бошқарувчилик қилиш фақат эркакларнинг иши. Шу тахлитда аёллар эрларга бўйсуниши керак бўлганидай, жамоатда хам эркаклар жамоатнинг боши бўлган Масихга итоатда бўлиб, Худованд хохлаганидай бошқарувчилик қилишлари керак. Чунки Худованд бошқарувчилик хуқуқини эркакларга берган. Аёллар эса уларнинг энг яқин ва энг яхши ёрдамчилари бўладилар. Сизнинг оилангизда ва жамоатингизда хам худди шундай холат хукмрон деб ўйлаймиз. Қандай харакат қилмайлик Худога манзур бўладиган даражада итоаткорлик билан иш тутайлик.

Худованд Исроил деб исм берган Ёқуб узоқ йиллар давомида ўзга юртларда сарсон-саргардон бўлиб ҳамда оғир синовлардан сўнг ниҳоят, Худованд унинг бобоси Иброҳимга, отаси Исҳоққа ва унинг ўзига мулк қилиб ваъда берган ерга келди. Худованд бу ерни Иброҳим авлодига абадий қилиб берган экан, бу ер Ёқубнинг ҳам юрти, ҳам Ватани бўлиб қолиши керак эди.

Ёқуб бу ерда ўз уйида, ўз ерида эканлигини билган ҳолда тинчгина ўз подасини боқиши мумкин эди. Шундай қилиб, оғир кунлардан сўнг ниҳоят ёруғ кунлар келди.

Кексайиб қолган Ёқубнинг энг катта қувончи унинг севимли ўғли Юсуф эди. Юсуфнинг — ташқи кўриниши ёқимли, кўнгилчан ҳамда ўзгача қобилиятли бола эди. Унинг отаси совға қилган ранг-баранг кийимига гўёки шоҳона тож етишмаётгандек эди.

Азиз радио тингловчилар эслатиб ўтамиз, Шарқда ранг-баранг матодан тикилган кийимни бирон-бир одамни бошқалардан алоҳида хуш кўришнинг рамзи сифатида берилган. Юсуф акалари билан пода боқишга бормасдан, одатда отасига ёрдам бериб, уни зериктирмаслик учун отаси ёнида қолар эди. Ҳурматли радио мухлислар, тасаввур қилайлик, кун ботаётган пайтда ота ўз ўғли билан чодир олдида ўтиришибди.

Ёқубнинг эса сочлари оқарган бўлиб, ажинларга тўла юзи эса унинг узоқ ҳамда оғир ҳаётини акс эттираётгандек эди. Унинг оёқлари остида эса чиройли қўйкўзли бола жингалак бошини қўлига тираган ҳолда отасига ҳавас билан боқар ва уни диққат билан тинглар эди. Отаси бир қанча йиллар олдин ажойиб, кўркам ерда жаннат — Адан боғи бўлганлиги ва бу боғда икки бахтли инсон яшаганлиги ҳақида сўзлар эди.

Бироқ, улар Худовандга қулоқ солмай гуноҳ қилдилар, натижада жаннатдан абадий ҳайдалган эдилар. Болакай ана шу ажойиб боғни бир маротаба бўлса ҳам кўришни жудаям хоҳларди! Шунингдек, отаси бутун инсониятнинг ота-онаси бўлмиш Одам Ато ва Момо Ҳавода икки ўғил туғилгани ҳақида сўзлаб берарди. Тўнғич ўғил, Қобил, ҳасадгўй, қайсар ва мағрур бўлиб ўсди. Кичик ўғил, Ҳобил эса мулойим ва ювош бўлиб вояга етди.

Азизлар, балки ота ўз фарзандига ака укалар орасидаги муаммолар нималарга олиб келиши мумкинлигини айнан шу ҳикоя орқали кўрсатмоқчи бўлгандир. Кейинчалик Қобил ҳасад қилиб Ҳобилни ўлдирди ва бу билан бечора ота-онасининг юрагини қайғуга тўлдирди. Нима бўлганида ҳам Ёқуб ўз фарзандларини биз каби севганлигига ҳеч ҳам шубҳамиз йўқ. Азиз радио тингловчи биродарлар, шунинг билан бугунги эшиттиришимизга шу жойда якун ясаб, сизлар билан хайрлашамиз.

Агар ўзбек тилида тушунарлироқ айтадиган бўлсак, онанинг қорнидаги болани суъний равишда олдириб ташлаш. Шу ўринда бир савол пайдо бўлади. Бу савол кейинги пайтда тез-тез эшитиляпти десак хато бўлмас. Яъни, агар аборт қилишдан воз кечилса, дунёда инсонларнинг кўпайиб кетиши хавфи йўқми деган савол.

Албатта бу савол кўпчиликни қийнаб келяпти десак ҳам бўлади. Кимлардир юқорида айтилган фикрга қўшилса, яна кимлардир қаршидир. Америкада чиқадиган машҳур газетанинг таниқли мухбирларидан бири шундай деган эди: “Дунёдаги уй- жойсиз инсонларнинг тобора кўпайиб боришида ва ота-онаси ташлаб кетган болаларнинг сони ошиб боришида ибодатхонадагилар айибдордир”.

Чунки улар ўзларининг турли фикр мулоҳазалари билан аборт қилиш гуноҳ деб одамларнинг онгини заҳарлаяпти. Тўғриси шу гапларни эшитган инсоннинг эти жунжукиб кетади. Агар тўғридан тўғри шу фикрни таҳлил қилсак, шу мақола орқали бемалол туғилмаган инсонларни ўлдиришга рухсат бериляпти. Яна бир мухбирлардан бири ҳам шундай деган эди:

“Ибодатхонанинг талимотлари барчамизни ўлимга олиб боради”. Агар дунёда содир бўлаётган воқеаларни диққат билан кузатадиган бўлсак, фақатгина ибодатхона ҳозирги кунда барча инсонларни яхшиликка ва тинчликда гуноҳсиз ҳаёт кечиришга чорлаяпган ягона маскан. Фақатгина қўрқоқ инсонларгина ўз боласини боқишдан қўрқиб, юқорида айтилган гапларни тарқатади.

Биз ўзбек халқида бир ажойиб гап бор. Яъни яратган Эгам ҳар бир инсонни ўз рисқ-рўзи билан яратади деган гап. Аборт қилиш учун қарши бўлмаган айрим инсонлар шундай фикрни айтган эдилар. Ҳар бир янги туғилган чақалоқ орқали нонимиз янада кичкина бўлиши мумкин деб. Лекин бу фикрни бошқа тарафдан ҳам кўришимиз мумкин.

Ҳар бир тўғилган бола бошқаларнинг нонини ейиш билан бирга, ўсиб борган сари ўзлари учун ҳам нон пиширишни ўрганишади. Лекин дунёдаги камбағаллик ва уй- жойсизликда одамлар эмас, балки дунёдаги гуноҳ айбдордир. Азиз биродарлар, бугунги эшиттиришимиз орқали айтмоқчи эдикки, Худованд ҳар қандай гуноҳга қарши.

Шу жумладан абортга ҳам. Ахир бу — ҳали дунёга келмаган инсони ҳаётдан маҳрум қилиш деганику. Худованд айтадики одам ўлдирма деб.Азиз радио тингловчилар, шунинг билан бугунги эшиттиришимизга якун ясар эканмиз. Сизларнинг фикрларингизни билмоқчи эдик. Бизнинг интернет сайтимиз манзилини яна бир бор эслатиб ўтмоқчиман: www.najot.com Фикр ва мулоҳазаларингизни кутамиз, азизлар. Хайр омон бўлинг.

Чунки матоли таглик намликни шимиб олиш хусусиятига эга эмас. Бундай таглик боланинг терисини қуруқ сақлай олмайди, қолаверса, мато намланса, юмшоқлигини йўқотади. Натижада боланинг териси қизариб ачишиши мумкин. Замонавий памперслар намликни ўзига тортиб олиб, боланинг терисини қуруқ сақлайди. Агар ундан тўғри фойдаланиб, ҳар 3-4 соатда алмаштирилиб турилса, бола хеч қандай зарар кўрмайди.
Қайноналар памперслар сабаб набираларининг оёқлари қийшайиб қолишидан ҳавотирда. Аммо малакали мутахассисларнинг таъкидлашича, памперслар боланинг тўғри ўсишига хеч қандай зарар кўрсатмайди. Қолаверса, памперслар оёқ ва сон бўғимларига халақит қилмайди. Памперсда тери «нафас олмайди», дейишади. Ҳа бу гапда жон бор. Бироқ, сифатли памперслар ҳаво ўтказиш хусусиятига эга. Улар бошқалардан нархи ва кўриниши билан ажралиб туради.

Муаммо шундаки, доим ҳам сифатли памперс олишга чўнтак кўтармайди. Бундан ташқари, ҳар қанча сифатли ва қиммат памперсдан фойдалансангиз ҳам, ҳар сафар уни алмаштираётганда камида ярим соат боланинг терисига дам беришга одатланинг.
Оналар ўртасида «ўғил болага памперсни кўп кийдириш келажакда бепуштликни келтириб чиқаради» деган гап юради. Аслида-чи? Айнан шу мавзуда изланиш олиб борган олимлар аллақачон памперснинг ўғил боланинг саломатлигига хеч қандай зарар қилмаслигини исботлаб беришган. Агар памперс кийдириш ва гигиена қоидаларига тўғри амал қилинса, албатта. Қизлар учун-чи, улар учун хавфли эмасми? Юқорида айтилганидек памперслар ўғил болалар учун катта ҳавф келтирмайди, аммо қизларга келганда ундан эҳтиёткор бўлиш талаб қилинади. Негаки, эътиборсизлик туфайли гўдакда цистит ва бошқа вирусли касалликлар пайдо бўлиши хеч гап эмас.

Шунинг учун мутахассислар ҳар гал қиз боланинг таглигини алмаштираётганда уни албатта, ювинтириш кераклигини таъкидлашади. Шундай экан, нам салфеткани четга суртиб, сувни илитинг ва ширинтойингизни ювинтиришга одатланинг. Маълум бўлишича, бола 12-20 ойлигидан бошлаб тувакка ўтириш даражасига етади. Айнан мана шу пайтда у ўзининг ҳатти-ҳаракатларига нисбатан жавобгарлик сеза бошлайди. Аммо бу бола 1 ёшидан бошлаб, памперс билан бутунлай хайрлашиши керак дегани эмас. Боланинг неча ёшигача памперс кийиши ёшига эмас, бошқа нарсага боғлиқ. Масалан: болани кундузи тувакка ўтирғизиш мумкин, лекин тунда таги ҳўл бўлиб безовталанмаслиги учун эса памперсдан фойдаланиш ўринли. Бундай ҳолатда бола қачонки эрталаб таги тўлиқ қуруқ бўлиб уйғонса, шунда памперс билан ҳайрлашса бўлади.

Тўпланган маълумотлар турли давлатлар ва маданиятлар кўра фарқланади. Маълум бўлишича, ҳарорати Цельсий бўйича 60 даражадан юқори бўлган ичимлик аксарият одамлар томонидан чидаб бўлмас даражада иссиқ чой сифатида қабул қилинади. Олимлар келган хулосага кўра, бир кунда ҳарорати 60 даражадан юқори бўлган чойдан икки пиёладан кам бўлмаган миқдорда ичган одамларда қизилўнгач саратони ривожланиш хавфи бунча миқдорда чой ичмайдиганлардан кўра икки карра юқори бўлади. АҚШда саратоннинг бу тури энг кенг тарқалган онкологик хасталиклар рўйхатида саккизинчи ўринни эгаллаган. Қизилўнгач саратони билан касалланиш хавфи эркакларда 1:132, аёлларда 1:455 нисбатни ташкил қилади. Бироқ бошқа мамлакатларда манзара умуман ўзгача. Масалан, Эрон ва Хитойда қизилўнгач саратони анча кенг тарқалган касаллик ҳисобланади.

Бунга овқатланиш маданияти ва чекиш каби омиллар сабаб, дея кўрилади. Аёлларнинг сезгиси эркаклар сезгисига қараганда бир неча баробар юқори эканлиги исботланган. Аммо бир аёл Паркинсон касаллигини ҳидидан сеза олар экан. Паркинсон касаллиги ташхис орқали жуда қийин аниқланувчи нейродегенератив хасталиклар қаторига мансуб. Унда лаборатория усуллари орқали аниқлаш мумкин бўлган биологик маркерлар мавжуд эмас. Бироқ англиялик Жой Милн ҳали илк аломатлари пайдо бўлмасидан олдин ҳам Паркинсон касаллигини ҳид орқали сеза олиш қобилиятига эга. У бундай қобилиятидан биринчи бор эрининг терисидан келаётган иснинг ўзгариб қолганини пайқаган вақт хабар топган. Орадан 10 йил ўтиб, турмуш ўртоғига Паркинсон касаллиги ташхиси қўйилади. Милн хоним ўзи мулоқотда бўлган бошқа инсонлардан ҳам шундай ис келаётганини сезади.

Ўшандан бери олимлар бу аёл касаллик исини қандай сезаётганини аниқлашга уриниб келмоқдалар. Тахминларга кўра, Милн хоним ҳар бир инсонда мавжуд бўлган тери шираси ёки тери мойи исини ҳис қилади. Паркинсон касаллигига учраганлардан бу ҳид кучлироқ ажралиб чиқади. Олимлар Манчестер университетида Жой Милн ва 64 кўнгилли иштирокида тадқиқот ўтказиб кўрдилар. Иштирокчилардан баъзилари Паркинсон касаллиги билан оғриган эди. Натижалардан аён бўлишича, Паркинсон касаллигига чалинганлар тери шираси таркибида уч модданинг миқдори юқори бўлади: гиппур кислотаси, эйкозан ва октадеконол. Бу аёл саратоннинг бир қанча турларини ҳам ҳид орқали сеза олишини маълум қилади. У сил касаллигини аниқловчи ташхис тестини ишлаб чиқиш бўйича олимлар билан ҳамкорликни давом эттириш ниятида.

Гидеон Худованд айтганидай қилди. “Мидиёнликлар, Омолек халқи ва шарқдаги кўчманчилар водийда чигирткадай ғижиллаб ётарди. Уларнинг туялари эса денгиз қирғоғидаги қумдай сон-саноқсиз эди. Гидўн ёв қароргоҳига етиб борганда, бир одам ўзининг биродарига тушини айтиб бераётганини эшитиб қолди. Ўша одам шундай ҳикоя қилаётган эди: — мен бир туш кўрдим. Тушимда арпадан пиширилган қандайдир бир нон Мидиён қароргоҳига юмалаб келиб, чодирга урилибди. Чодир эса ағдарилиб тушибди. – Бу аниқ Исроил халқидан бўлган Йўш ўғли Гидўннинг қиличидир, деди биродари. Худо Мидиёнларни барча лашкари билан унинг қўлига берган экан-да”. Бу туш таъбирини эшитгач, Гидўн дадилланиб ортга қайтди. Шундай қилиб, Гидўн ўз одамларини жангга бошлади ва енгди. Аммо унинг ҳатти-ҳаракатларига қарасангиз, у фақат ғалаба қилишига далил бўлгандагина ҳаракат қилишини кўрасиз.

У Худога ишонишни истайди аммо ўзига ишонмайди. Биз ҳам шундаймиз, тўғрими? Аммо, ташвиш қилманг, Худованд бизни қандайлигимизни билади, шундай бўлса ҳам бизни Ўз қудрати билан жасур ва довюрак инсонга айлантиради. Худованд Гидўнни “довюрак жангчи” сифатида кўрди. Худо уни “довюрак ” деди, аммо аслида у қўрқоқ ва журъатсиз эди. Агар биз Худо билан бўлмасак, албатта қўрқоқ ва журъатсизмиз. Худода бўлсак, довюракмиз. Агар Муқаддас Китобни ўқиб чиқсангиз, баъзи буюк ишлар оддий, заиф одамлар томонидан амалга оширилганини кўрасиз. Аслида, инсоний нуқтаи назардан бу одамлар Худованд чақирган ишни бажаришга қодир эмас эдилар. Худованд бизга бирор вазифа берганида, худди Мусога ўхшаб, “Худойим, мен бу ишни қилишга қодир эмасман, бошқа бир одамни танла”, деймиз. Ўшанда, Мусо мўъжиза кўраётган эди. Худо оловли дарахт ичидан туриб, у билан шахсан гаплашаётган эди. Бу мўъжиза эмасми?

Ундан ташқари, Худонинг Ўзи ваъда бериб, “Сенга нима дейиш кераклигини ўргатаман”, деди. Яна, Худованд Еремиё пайғамбарни чақирганда ҳам у, “Худойим, мен нима дейишни билмайман”, деган эди. Худо бизга бизнинг назаримиз билан эмас, Ўзининг назари билан қарайди. Ҳаворий Павлусни эсланг. У Худодан танасига азоб бераётган тиконни олиб ташлашини сўраганида, Худованд унга қандай жавоб берди? “Менинг иноятим доим сенга етарли бўлади, чунки Менинг қудратим сенинг ожизлигингда тўлиқ намоён бўлади.” Шунинг учун заиф бўлганимизда кучли бўлар эканмиз. Бугун Худованд сизни бирор вазифани бажаришга чақирса, қўрқманг, иккиланманг. Худованд Гидўнни қудратли шахс сифатида кўрган бўлса, сизни ҳам ундан кам кўрмайди. Биз ҳам заифлигимиз ичида Худонинг қудрат билан ишлашини кўрамиз. Биздан талаб қилинадиган иш, Худонинг чақириғига “Лаббай”, деб жавоб бериш.

Фаришта унинг олдига келганидан кейин, у фариштага ўзининг энг аҳамиятсиз бўлган қабиланинг энг арзимас оиласидан эканлигини эслатиб қўйди. Бу билан у, “Худо менга бундай топшириқ бериши мумкин эмас, сен адашяпсан”, демоқчи бўлди. У бир ўзи бирор ишни қила олишига ишончи комил эмас эди. Бирор нарса кўнгилдагидек бўлмаса, шикоят қилишга уста эди, аммо ишни ўз қўлига олишга келганда ортга чекинарди. Чунки, ишни бажаришдан кўра шикоят қилиш осонроқ-да. Бу топшириқни Худонинг Ўзи бераётганини эшитгач, у Худодан белги беришини сўради. У чиндан ҳам Худо уни танлаганига ишонч ҳосил қилмоқчи эди. Худованд Гидеонга белги кўрсатганидан кейин, у Баалнинг қурбонгоҳини бузиб ташлайди. Аммо, шаҳар аҳолиси ва ўз оиласидагилардан қўрққани учун буни кундузи эмас кечаси бориб бузади. Ғазабланган шаҳар аҳолиси, унинг олдига келганида, отасидан ҳимоя кутади. Гидеон довюрак эмас эди.

Гидеоннинг ҳикоясини ўқиб туриб, унинг қилмишлари ва иккиланишларини танқид қилиш осон. Аммо биз ҳам шубҳаланамиз-ку, тўғрими? Худованд олдимга имконсиз нарсаларни қўйганида мен ҳам иккиланганман, шубҳаланганман, “Худованд бундай қилолмайман. Бу менинг қўлимдан келмайди. Мен Сен ўйлаганчалик кучли ва қобилиятли эмасман”, деган пайтларим бўлган. Аммо Худога шукурки, Худованд бизнинг кучимизга, жасурлигимиз ёки жисмоний қобилиятларимизга қарамайди; У бизнинг Ўзига суянишимизни хоҳлайди. Худованд Исроил халқини Гидеоннинг қўли билан қутқармоқчи эди, Гидеон эса бунга далил сўради. Бу ҳикояга қарасак, Гидеон ҳамма нарсага шубҳа билан қарайдиган инсонлигини кўрамиз. Агар унинг ҳолатига кириб кўрсангиз, шундай савол туғилади: Гидеон нима учун Худодан қайта-қайта далил кўрсатишини сўради?

Ўзим ҳақимда ўйлайдиган бўлсам, мен ҳам бундай қийин вазиятларда, Худодан, дўстларимдан ёрдам сўрайман. Худованд менга ишонч беришини истайман. Худованд менинг қурқувимни тушунади. У менинг заифлигимни билади ва Гидеон билан қилгандек, менга ҳам дадиллик беради. Заифлигим ва қўрқувим учун У мени койимайди ва таъна ҳам қилмайди. Худованд менинг тупроқ эканимни тушунади. Худованд Гидеон сўраган ҳамма белгиларни берганидан кейин, уни Исроил халқини жангга бошлашга тайёрлайди. Жанг қилиш учун 22 минг киши тўпланди. Бироқ, Худованд булар ҳаддан ташқари кўп, деди. Бундай сонли лашкар билан Исроил халқининг ўзи душманга бемалол бас кела оларди. Хўш, нима учун Худованд 22 минг сонли аскарни атиги 300 кишига туширди? Бу саволга жавобни кейинги суҳбатимиз давомида оламиз.

Эҳтимол, у яхши ухламаётгандир ёки иштаҳаси йўқолгандир. Ёки бўлмаса, мактабга бормаслик учун қандайдир сирли баҳоналар ўйлаб топаётгандир. Унинг юриш-туришидаги бу ногаҳоний ўзгаришларга кўз юмиб бўлмайди. Фарзандингиздан сўранг: “Мактаб ҳовлисида ўйнаш сенга ёқадими? Синфда кимнингдир устидан кулишадими? Тушлик вақти қандай ўтади?” Бу саволлар болага ўз фикр ва ташвишларини босиқлик ва осонлик билан айтишига имкон беради. Зўравондан қутулиш учун болага қандай ёрдам бериш мумкин? Битта оптимистик жавоб шуни кўрсатадики, болалар одатда зўравонни ишончли тарзда қандай таслим қилишни билишади. Мактабда зўравонлик ва зўравонлик қурбонлари борасида баъзи изланишлар олиб борилган. Унда бошланғич синфдаги болаларнинг хулқи ва безориларга муносабати ўрганилди.

Бу изланишлар “Учинчи синф ўқувчиларининг тажовузкорона ҳулқи таҳлили” номи остида амалга оширилди. Изланишлар натижасида маълум бўлдики, “учинчи синф ўқувчиларининг деяри барчаси зўравонликка жавоб тариқасида бир хил амални бажаришади: уларнинг ярми бўлган воқеани катталарга айтиб беришади, учдан бир қисми таҳқирлашни бас қилишни сўрашади, қолган 32 % болалар безорилардан узоқроқ юришади. Қолаверса, баъзи болалар, ҳатто улар камчиликни ташкил этса ҳам, таҳқирланганидан кейин, ўз навбатида улар ҳам бошқа болаларга қўпол муомала қилишни бошлашади. Фарзандингизга безори ва зўравонлар билан ўзларини қандай тутиши кераклигини ўргатинг. Агар фарзандингиз таҳқирланиш қурбони бўлганини билиб қолсангиз, нима қилишингиз керак?

Биринчидан, вазиятни тўғри баҳолашингиз лозим. Тўғри, бажаришдан кўра айтишга осон, бироқ бу вазиятда фарзандингизга жаҳлдор ота-она эмас, яхши тингловчи керак. Агар фарзандингиз ғазабингизни ҳис қилса, ҳатти-ҳаракатингизни нотўғри тушуниб, сизни ўзидан норози бўлди, деб ўйлаши мумкин. Ёки бўлмаса, уни янаям ёмонроқ аҳволга соладиган қандайдир гап айтишингиздан қўрқиши мумкин. Иккинчидан, фарзандингиз сиз унинг ҳисларини тушунишингизга муҳтож эканини тан олишингиз керак. Барча тафсилотларни билмай туриб, ҳукм чиқармасликка ҳаракат қилинг. Айблашга шошилманг, лекин фарзандингизни уни диққат билан эшитаётганингизга, уни чиндан тинглаётганингизга, унинг ҳисларини англаётганингизга, унга қанчалик қийин ва ёқимсиз эканини тушунаётганингизга ишонтиринг. Унга ҳар қандай вазиятдан чиқиш йўллари борлигини ва биргаликда ечим топишингизни уқтиринг.

Ниҳоят, учинчи гуруҳ ўзларини анчайин тажаввузкор тутган 87 ўқувчидан иборат бўлди. Аёвсиз таҳқирловчилар, деб эътироф этилган болалар ота-оналари томонидан жисмоний жазоланган, босқинчилик ва шафқатсизликни кўрсатадиган киноларни кўп кўрган, энг ёмони уйда ҳам ўзларини шундай тутадиган болалар эди. Уларнинг 32 фоизи ўгай ота ёки ўгай она билан, 36 фоизи эса ёлғиз ота ёки ёлғиз она билан яшайдилар. Безори болаларда одатда ўрнак бўладиган нарсанинг ўзи бўлмайди, улар кўпинча кўча безориси ёки қурол сотадиган одам бўлиб кетишади. Бу эса нима учун бундай болалар ўз қурбонлари каби ёрдамга муҳтож эканини қисман изоҳлайди: кўпгина безорилар атрофидаги инсонларни кузатиш орқали ўзларини шундай тутишни ўрганишган. Бошқаларнинг устидан куладиган болалар шу йўл билан танишлари олдида маълум мавқега эришишга ҳаракат қилишади. Улар одатда дўст орттириш учун ижтимоий кўникмаларни ўзлаштирмаган бўлишади.

Шунинг учун синфдошлари орасида кучини кўрсатиб, бошқаларни қўрқувда ушлашга ҳаракат қилишади. Кўпинча ўзини ожиз ҳис қиладиган, амалларни машаққат билан бажарадиган, мушкул ва ёқимсиз вазиятга тушиб қолган болалар оиласида мавжуд бўлмаган ҳукмронликни тенгдошларининг устидан кулиш орқали ҳис қилишади. Агар ҳаётнинг баланд – пастликларини ҳисобга олган ҳолда мактабда ўзини тўғри тутишга ўргатишса, фарзандингиз ўзига ишонган ва оғир – босиқ шахсни ўзида шакллантира олади. Мутахасисларнинг фикрича безориларнинг қурбонига айланган болалар қуйидаги белгилар билан ажралиб туради: Ўз қадрини билмаслик; Ўзига бўлган ишончнинг пастлиги; Муомала кўникмаларининг етишмаслиги; Ижтимоий «огоҳлантиришлар» ни тўғри қабул қилмаслик; Беқарор ҳиссий ҳолат (уларни осонгина йиғлатиш мумкин); Ўзини ҳимоя қила олмаслик ёки қизиқишларидан воз кечиш;

Ўзига ишонган болалар яқинлари уларни қадрлашларини билади ва бошқалардан кўра камроқ безориларнинг қурбонига айланади. Безорилар ва уларнинг қурбонлари фақат ўғил болалар бўлади, деган нотўғри тушунча мавжуд. Аслида эса ўғил болалар ҳам қиз болалар ҳам синфдошларининг устидан кулишади; шунчаки уларнинг услуби шундай. Ўғил болалар ўз қурбонларига кўпроқ жисмоний азоб беришни ёки ҳақорат қилишни маъқул кўришади. Ўғил болалар кимнидир туртиши, уриши ёки баланд овоз билан ҳақорат қилиш мумкин. Улар буни қўполлик билан қилишади ва атрофида кузатиб турган болаларнинг эътиборидан завқ олишади. Ўғил болалар кўпинча бошқа болаларни таъқиб қилишади, лекин баъзан қизларга ҳам “ёпишишади”. Фарзандингизни таҳқирлашаётганини қаердан билишингиз мумкин? Бу ҳақида кейинги суҳбатлардан билиб оламиз.