Бундай одамларнинг бир дўкон эмас, балки бир маҳаллани, бир қишлоқни, ҳатто бутун бир юртни жонлантира олишга иқтидорлари етади. Энди Сизга мазкур мавзуга алоқадор яна бир мисол келтираман. Баъзилар давомли равишда инқироз ҳақида бонг урадилар. «Ҳамма ҳам сотолмай турганда мен қандай қилиб сотайин!» деганларини эшитиб қоласиз. Аслида эса ҳолат ҳеч қачон бундай бўлмайди. 1921 йилдаги йирик иқтисодий инқирозда барча катта савдо муассасаларининг наинки даромадлари, балки умумий молиявий аҳволлари ёмон ҳолатга келиб, инқироз ёқасида турганида, бир магазин ҳамон даромад қозонишда давом этарди. Ҳайратланарли ҳол, шундай эмасми? Бу муваффақиятнинг сабаби эса ҳамжиҳатликда ишлаш, мусобақалашиб меҳнат қилиш, халқнинг эътиборини жалб этадиган тадбирларни амалга ошириш эди. Инқироз тобора кенг ёйиларди. Магазиннинг барча мансабдорлари тўпланди. Раҳбар сўз олди: «Жаноблар, оғир кунларни бошдан кечиряпмиз. Аммо ҳеч қайси ҳамкасбимизни ишдан четлатмаймиз. Интизомга қаттиқ риоя қиламиз. Биргаликда бу ҳолатдан чиқиб кетишга уринамиз». Барча ходимлар бу сўзлардан таъсирланишди. Айтилган гаплар бунчалик сидқидилдан ва самимий эдики, ҳар ким зиммасидаги вазифасини қўлидан келганча масъулият билан бажаришга сўз берди. Биргаликда, қўлни-қўлга бериб ишга киришиб кетилди. Сотиш бўлими ходимлари спортчилардек бир-бирлари билан мусобақа бошлашди. Қайси бўлим янада кўпроқ маҳсулот сотса, мукофот ола- диган бўлди. Ҳар бир бўлимнинг сотув рейтинги кунда эълон қилиб борилар, магазинда ноумидлик эмас, хушчақчақ муҳит ҳукмрон эди. Ҳар ким янада кўпроқ даромад топиш пайига тушди. Пештахталар ҳар куни кўзни оладиган тарзда қайтадан тартибга келтирилар, бунинг учун тўрт кишилик гуруҳ тузилганди. Халқ ҳар куни янгисига дуч келгани учун ҳам, ҳамманинг кўзи пештахталарда эди. Улардан милиция ходими ҳам, журналист, ҳуқуқшунос, баққол, бою-камбағал ҳам ўзига керакли нарсани топа оларди. Пештахталарнинг завқ билан тартиблангани унинг реклама сифатида катта кучга эгалигини ҳам кўрсатди. Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Бошҳа тарафдаги фирма бутун ишчилари билан тиним билмай ишлаб, халқнинг эътиборини қозонган, одамларнинг диққатини жалб қилиш орқали сотишни жадаллаштириш учун турли тадбирларни ишга солиб ётган бўлади.

Уларнинг бу тадбирлари натижасида ишларида жонланиш кўзга ташланиб, даромадлари орта бошлайди.

Шундай дўконлар ҳам борки, ишлари бутунлай ўлмаган, фақат турғун ва уйқу ҳолатида бўлади. Уларни жонлантириш керак. Қуйидаги мисоллар турғун тижоратни қандай қилиб жонлантиришга оид. Жуда катта савдо корхонаси йиллар давомида янгича иш кўрмасди. Ҳар куни бор мижозини йўқотиб борарди. Ҳатто сотувчилар шунчалик қотиб қолган эдики, эшикдан кирган харидор уларни кўриб, дарҳол ортига қайтиб чиқиб кетарди. Бу корхонада ҳамма жойда бўлганидек, аввало бошқарувчиларни уйғотиш керак эди.

Бош директор вафот этгач, корхонага бошқа раҳбар тайинланди. Янги директор мудраб ётган идора мажлисини уйғотди. Сотиш ишлари мудири ҳеч «уйғона олмасди», уни нафақага чиқаришди. Янги директор бутун корхонани текшириб чикди, бу улкан магазин беш қаватли эди. Унинг ҳамма томони янгидан тартибга келтирилди. Безаклар ва витриналар алмаштирилди. Раҳбар ишчиларга тушлик эълон қилиб, йиғилганларга корхона аҳволи ҳақида маълумот берди: «Магази- нимиздаги ҳаракатсизликка барчамиз бир бўлиб барҳам берамиз. Рақобатчиларимиз бор, уларнинг витриналарига қаранг, унутмангки, бизнинг магазинимиз шаҳарда ягона эмас, буни доимо ёдда тутинг! Энди янада кўпроқ ва тезроқ ишлашингизга тўғри келади. Ҳар ким ўз масъулиятини ҳис қилсин! Бир ойдан кейин яна йиғиламиз ва ҳар бир бўлимнинг сотув кўрсаткичлари билан сизларни таништираман. Ўз ишига масъулиятсиз ёндашган ва сотувда муваффақиятга эриша олмаган сотувчиларга нисбатан кескин чоралар кўрилади. Мен бунга ваъда бераман!»

Бу сўзлар сотувчиларни сергаклантирди. Магазинда аста-секин жонланиш сезилди. Яхши ишлаётганлар ўз ишида давом этди. Ярамайдиганлари ишдан четлатилди, чунки улар ҳануз «уйғониш»ни исташмасди. Бу тадбир қисқа муддатда ўз сама- расини берди.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Бу ҳолат харидорни мамнун қилибгина қолмай, дўкон учун ҳам яхшигина реклама вазифасини ўтайди. Энди машҳур Маршал Филд савдо муассасаларига янги ишга кирган ҳамма сотувчининг иш бошлаш асносида босиб ўтадиган босқичлари ҳақида сўз юритамиз. Биринчидан Маршал Филд деярли ҳамма лавозимларга ўзи етиштирган одамларини қўяди. Бу муассасаларнинг муваффақиятли сотувчилари орасида йиллар ўтиб бош директор даражасига етганлари ҳам бор. Янги ишга кирган сотувчиларга нисбатан қуйидагилар қўлланади: У бирор бўлимга тайинланади, бўлим мудири билан таништирилади. Ўзи ва маоши қайд қилинади. Унга тарбиячи тайин этилади. Бу тарбиячи уни дўкон бўйлаб айлантиради. Унга шахсий нарсаларини қўйиши учун жавон ажратилади. Савдо муассасаси ошхонасида унинг шарафига зиёфат берилади. Шифокори билан таништирилади.

Сотиш санъати ўргатиладиган курсга юборилади ва ўзига уйда ўқиш учун сотувчилик санъати ҳақидаги китоб берилади. Тайинланган бўлимидаги ҳамкасблари билан таништирилади. Тажрибали сотувчи ёнида узоқ муддат тажриба орттиради. Қарабсизки, энди у ўз ишини яхши кўрадиган, завқу шавқ билан ишлайдиган сотувчига айланган бўлади. Энди бошқа савдо муассасасига ўтамиз.

Лондондаги савдо муассасасиларидан бири ҳар қандай сотувчига йўл бермаслиги билан машҳур бўлган. Муассаса раҳбарига кўра, бу услуб қўлланганда яхши сотувчиларгина қолади, ёмонлари ўз-ўзидан жойини бўшатади.

Фикримча, бу энг мақбул усулдир. Мазкур муассасасада ҳар бир сотувчи учун алоҳида дафтар тутилади. Бу дафтарда сотувчининг бир ой давомида сотган молларининг адади ва уларнинг нархи кўрсатилади. Ой якунида улар жамланади.

Сотувчи шу тариқа хизмат ҳақини олади ва ўз йўлини шунга қараб белгилайди.

Кўриб турибсизки, сотувчи тайёрлаш ҳеч осон иш эмас экан. Бунинг учун ҳам пул, ҳам вақт керак. Бу, албатта қилиниши лозим бўлган ишларнинг биринчиси ҳисобланади.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

«Сотувчи қилиб олган одамимни дўкон мудири билан таништириб, бутун дўконни айлантираман. Нарсаларни кўрсатиб, уларнинг хусусиятлари ёритилган китобчалар бераман. У ўзини худди уй эгасидек тутиб, харидорларни меҳмон, деб билиши лозимлигини ўқтираман».

Мижозларига яхши ва назокатли муомалалари билан танилган катта магазин соҳиби менга қуйидагиларни айтди: «Даромаднинг асоси яхши танланган, яхши тарбияланган, яхши тайёрланган ва яхши маош оладиган сотувчидир». У сотувчиларни қандай танлаб олганини ҳам айтиб берди: «Дўконимга олинадиган сотувчиларни ўзим танлайман. Биттасини танлаш учун баъзан саксонта номзодни кўриб чиқаман. Сотувчи бўладиган қиз қуйидаги шартларга жавоб бериши керак:

1. Хушсурат, чиройли бўлмаса ҳам, ёқимтой бўлиши керак;

2. Чаққон ва уддабурон бўлсин;

3. Ҳозиржавоб ва дуруст гапира олсин;

4. Маълумоти бўлса, яна яхши;

5. Оилавий муносабатлари тартибли бўлишй шарт. Сотувчи учун бу жуда муҳим;

6. Тажрибага унча аҳамият бермайман. Чунки вақт ўтиши билан у ўз-ўзидан ошиб бораверади».

Сотувчи сифатида танланган қиз магазиннинг тарбия бўлими мудири билан таништирилиб, энг аввало, бутун магазин бўйлаб айлантирилади. Сотилаётган ҳамма нарсани кўрсатиб, уларнинг хусусиятлари ёритилган китобча берилади. Унинг ўзи мезбон, харидорлар эса меҳмонлари эканини тушунтирилади.

Хоҳлаймизки, харидорларга сотувчилар меҳмондек муомала қилишсин, нарса сотиб олсалар ҳам, олмасалар ҳам эшиккача кузатиб қўйишсин. Бизнингча, тарбия ва мулойимлик сотиш санъатининг биринчи шартидир. Хатти-ҳаракатимиз харидорга ёқса, молимиз ҳам ёқади.

Мен энг яхши сотувчиларни аёллар палтоси ва бошқа кийим-кечаклар сотиладиган бўлимга жойлаштираман. Ҳеч қайси сотувчи тажрибаси ошмай туриб, қимматбаҳо моллар сотиладиган бўлимда ишлай олмайди, у ерда нарса сота олмайди. Чунки у йўл қўйиши мумкин бўлган кичкинагина хато ҳам дўконга жуда қимматга тушади. Сотувчи харидорга ёрдамчи бўлиши керак. Харидор билан яқиндан шуғулланган сотувчи доимо муваффақиятга эришади.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Сотувчи бундай жавоб берди: «Рухсатингиз билан ҳозир аниқлайман ва жавобини айтаман». У шундай дея бошқа бўлимга борди. Беш-ўн дақиқадан кейин қайтиб келиб, деди: «Ҳа жаноб, пижамаларнинг бири иккинчисидан бир оз каттароқ экан. Сабаби, ичидан ички кийим кийилишига мўлжаллаб, озгина каттароқ бичилган».

Дўкон соҳиби бу ҳолатни кузатиб туриб, менга шундай изоҳ берди: «Дўконимда шу нарса камлик қиларди. Сотувчиларим сотадиган молларини яхши билмас эдилар».

Бу дўкондор дўстим иродаси кучли одам эди. Унга мол юборадиган фабрикаларнинг ҳар бирига мактуб йўллаб, юбораётган молларининг хусусиятлари ҳақида маълумот ҳам беришларини сўради. Фабрикалардан келган маълумотларни тўплаб, китоб ҳолига келтирди ва ҳар бир сотувчисига ўша китобдан бир нусхадан берди. Китобдан ҳар ким ўзига тегишли бўлимни ўқиб, сотаётган молини таниб-билиб олди. Яхши сотилган мол билиб сотилган молдир. Бундай мол харидорда жуда яхши таассурот қолдиради. Сиз хўжалик моллари дўконига кириб, теша олмоқчи эканингизни айтдингиз. Сотувчи Сизга бир тешани тутқазади ва: «Бу жуда яхши теша!» дейди. Сиз «нимаси яхши?» деб сўрасангиз, жавоби тахминан шундай бўлади: «Чунки бу теша мустаҳкам, чиройли ва бошқа тешаларга ўхшамайди, шунинг учун». Бу жавобдан сотувчининг ўз молини билмаслиги маълум бўлади.

Агар билса эди, бундай жавоб берган бўларди: «Тешанинг яхшилиги шундаки, унинг метали мустаҳкам, яхши ишлов берилган. Сопи маҳкам, унча-мунчага тушиб-синиб кетмайди. Орқасига қўйилган анави темир парчаси кўпгина фалокатнинг олдини олади, бу темир парча бошқа тешаларда йўқ. Олдидаги тешиги ёрдамида эса ҳар қандай кичик михларни ҳам суғуриб ташлаш мумкин».

Бошқа бир магазинда эса бир аёл қўлидаги иккита пайпоқни кўрсатиб сотувчидан сўради: «Иккови ҳам бир хилу, нега бунисининг нархи минг сўм қимматроқ?»

Сотувчи: «Биринчиси чокли, иккинчиси чоксиз. Биттаси бир марта ювилганда ранги ўзгаради, иккинчисини қанча ювсангиз ҳам ўз хусусиятини йўқотмайди. Чокли пайпоқлар оёққа кийилганда оёқнинг шаклини олади, чоксизлари эса ўзига хос ва оёққа мос шаклга эга», деб жавоб берди. Бу сотувчи, сотаётган молини яхши билгани учун, дўкон эгасига анча фойда олиб келиши аниқ гап.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Агар бирор дўкондор сотувчиларнинг бунчалик оз ишлашини билиб қолса, дарҳол уларни ишдан бўшатиб юборарди. Сотувчиларнинг хатолари… юзларча эмас, мингларчадир. Хусусан бу нарса қарз-кредит ишларида кўринади. Буюмларни кредитга сотишда камида тўққиз хил хатони санаш мумкин.

1. Адрес нотўғрилиги;

2. Ортиқча ёки кам сотиш;

3. Молга буюртма берилмаган жойга юбориш;

4. Айтилган мол ўрнига бошқасини юбориш;

5. Буюртма берилса ҳам юбормаслик;

6. Буюмни жўнатувчи ходимнинг қўполлиги;

7. Ҳисоб-китоблардаги хатолик;

8. Йўқотилган буюмлар;

9. Тўланган қарзларнинг ёпилиши.

Бу мавзу билан боғлиқ Сизга жонли бир мисолни келтирмоқчиман: Нью-Йоркнинг энг яхши бошқариладиган муассасаларидан бири бўлмиш Ашепсап савдо корхонасида икки минг киши ишлайди. Корхона раҳбари уларнинг бир ҳафта бўйича қилган хатолари рўйхатини тузди. Бу хатолар сони қанчалигини биласизми? Олти минг! Ҳайратдан раҳбарнинг кўзлари катта очилиб кетди ва корхонага ушбу эълонни осиб қўйди: «Магазинимизда қилинган хатоларнинг сон-саноғи йўқ.

Ўтказган текширувларимга кўра, болалар буюмлари сотиладиган бўлимда ишлайдиган сотувчи аёл бир ҳафта ичида қуйидаги хатоларни содир этган: 12 марта манзилни нотўғри ёзган, 24 марта ҳисобда адашган, 42 марта кассага чек урмаган. Бугундан эътиборан хатоларни тузатиш ишларини бошлаймиз. Ҳар бир сотувчининг хатоси рўйхат кўринишида чиқарилади ва ўзига имзолатилади. Бир ой ичида хатолари озайганлар даражаси кўтарилади ва мукофотланади. Хатоси кўпайганлар эса ишдан бўшатилади».

Бу корхонада сотувчиларнинг бир ҳафтада қилган хатолари бутун корхонанинг олти ойлик ижара ҳақи билан тенг эди. Ёмон сотувчилар корхона учун катта зарар. Савдо ходимларининг катта қисми буни ўйламайди. Мисол учун, бир савдогар миллион-миллион маблағ сарф этиб фабрика қурдиради. Унинг бошқарувини арзон тушсин, деб тажрибасиз, билимсиз одамга бериб қўяди ва натижада улкан зарарга учрайди.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Савдо корхоналари зарарга кирмаслик учун, албатта, ўз соҳасининг устаси бўлган сотувчиларни ишлатиши керак. Шу ўринда тижорат билан шуғулланадиганларга бир савол берсам: битта сотувчининг Сизга қанчага тушишини ҳеч ҳисобладингизми? Савдо соҳасида ишлайдиган миллионларча инсонларнинг кўпчилик қисми бунга қониқарли жавоб бера олмаса керак. Чунки бу ҳакда би- лишмайди ёки ўйлаб ҳам кўришмайди.

Албатта, ишлатган ҳар бир сотувчингизга қанчадир микдорда иш ҳақи берасиз, бироқ бу менинг муаммойим эмас. Тажрибали ва малакали сотувчиларнинг дўконга жалб қилган харидорлардан келтирган фойдасини ва бир ишни эплай олмайдиган сотувчингизнинг мижозларни қочириши туфайли Сизга етган зарарни ҳеч ҳисоблаб кўрдингизми?

Баъзи сотувчилар жуда кўп маош олишади, ҳам эски мижозларни сақлаб қолишади, ҳам янги харидорларни жалб қилишади. Қисқаси, Сизга ҳеч юк бўлишмайди.

Аммо ёмон сотувчилар бўлса, харидорни қочиргани етмаганидай, Сизга келтирган фойдасидан зарари кўпроқ бўлади. Булар муассаса учун катта юк бўлиб, бу тур сотувчилар кўпчиликни ташкил қилади. Мен биладиган жуда катта магазин бир пайтлар кўпгина мижозларини йўқотганди. Магазин маъмурияти томонидан мижозларнинг магазинга келмай қўйганлари сабаби ўрганилаётган эди. Ўн йил олдинги мижознинг ташриф қоғозини топиб олишгач, магазин эгаси унга телефон қилиб, нега келмай қўйганининг сабабини суриштирди. Жавоб шундай бўлди:

—Ўн йил олдин бир сотувчининг қилган қўпол муомаласи сабаб бўлиб, у ерга қадам босмайдиган бўлдим.

—Агар ўн йилдан бери магазинимиздан олди-сотди қилганингизда унинг миқдори қанча бўларди?

— Тахминан 10 минг доллар!..

Биргина сотувчининг келтириши мумкин бўлган зиённинг микдорини кўрдингизми?

Мол эгасининг биринчи қиладиган иши сотувчиларни элакдан ўтказиш бўлиши керак. Ёмон сотувчи жуда катта зарар демакдир, деган сўзларни доимо ёдда тутинг. Яна бир дўкондор келмай қўйган мижозларидан уч минг киши орасида сўровнома ўтказди. Мижозлардан беш юз элликтасининг жавоби шундай эди: «Сотувчиларингиз мен билан керакли даражада муомалада бўлмаганлари учун…». Шунинг учун, сотувчингизга диққат эътиборингизни қаратинг, чунки тирикчилигингиз кўпроқ айнан шу одамга боғлиқ экани ҳақиқатдир.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Бир йил ичида дўконингиздаги молларни неча марта ўтказсангиз, сармоядан шунчалик фойда оласиз. Йилда ўн етти марта дўконидаги молларни айлантирадиган савдогар сармоясидан ўн етти марта фойда олади, ҳар уч ҳафтада сармоясини бир улушга оширади, демакдир. Бу дўкон ўз савдоси ҳақида шундай изоҳ бериши мумкин: «Ҳар йигирма кунда битта янги дўкон!»

Умуман олганда, кўп турдаги мол сотадиган дўконлар бошқаларига қараганда кўпроқ нарса сотади. Чунки бу ерда мол кўп айланади ва кўп фойда келтиради.

1992 йили бир дўкон молларини йилда икки мартагина айлантира оларди. 1997 йилга келиб мазкур дўкон нарсаларини ўн марта айлантира бошлади. Демак, беш йил олдингига қараганда тўрт марта кўпроқ нарса сотмокда. Яъни сотиш мудлати тўрт марта қисқарди. Олдинлари нарсаларини 26 ҳафтада сотарди, ҳозир эса беш ҳафтада айлантиради, яъни сотади.

Бу олға силжишга қандай эришилди? Бу бир неча сабабларга боғлиқ бўлиши мумкин. Масалан:

1. Эҳтиёждан ортиқ барча сотувчиларнинг жавоби берилди;

2. Бугунги кунга мос келмайдиган сотиш услубларидан воз кечилди;

3. Дўконнинг кириш қисми кенгайтирилди;

4. Мавсумга қараб харидорларга ичимлик берилди;

5. Сотувчиларнинг малакалари оширилди;

6. Молларнинг турлари кўпайтирилди;

7. Дўконга жонланиш киритилди;

8. У ерга тоза ҳаво — соғлом муҳит олиб кирилди.

Савдо дўконлари доимо тоза, тартибли ва фаол бўлиши керак. Нарсалар жонли шаклда кўриниб турсин. Ишлайдиган одамлар покиза, ишчан ва билимли бўлсин.. Бир нарса пештахтада узоқ муддат қолмасин. Бир дўконга нарсанинг кириш-чиқиши қанчалик тез бўлса, фойда ҳам шунга яраша бўлади. Ушбу маслаҳатлар нафақат сиз очган ёки очмоқчи бўлган дўконга, балки сиз истаган барча тирикчилик турида ишлатиш мумкин. Бу принциплар сиз азизлар учун кичик бизнесингизнинг асосий қонунларига айланса, савдо сотиғингиз анча жонланади, бу дегани, сизнинг даромадингиз ҳам ошиб боради деганидир.

Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Сўнгги йилларда тижорат дунёсида янги илм пайдо бўлди: хйзмат илми. Неча йиллаб харидорни кўндира олишга уринганлар буни тушунишмаган, шундай илмнинг, шундай соҳанинг борлигини афсуски, ҳатто билишмаган. Ҳолбуки, бугунги кунда ҳамма нарса харидорга хизмат кўникмаси ва илмининг мавжудлигини кўрсатмокда.

Назокат ва хушмуомаладан ташқари харидорларни мамнун қиладиган бошқа усуллар ва билимларга эҳтиёж бор. Харидорга хизмат ўзи нима? Ҳозирга келиб харидорга қилинадиган муомаланинг ҳар бир соҳасида бу нарса чин дилдан ва назокат билан бажарилаётгани сезилмокда. Яхши маълумки, бугунги кунда харидорга хизмат ҳам фалакшунослик фанидек кенг ва чексиз илмдир. Энди барча тижорат дунёси биладики, харидорга хизмат фақатгина мол сотиш, пулини олиш эмас. Сотувчилик икки қисмга бўлинади: Биринчисининг исми фақатгина сотувчи. Бошқаси эса ҳақиқий тадбиркор сотувчи. Ҳар икковининг орасида тоғча фарқ бор.

Оддий сотувчи сизга молини сотади ва пулингизни олади. Тадбиркор сотувчи эса сизга ҳам моли, ҳам ҳақиқий хизматини сотади. Доимо бир хил мижозларга мол сотиш бу санъат! Битта фирма ҳаётида учрайдиган тасодифий харидорлар билан кун кўролмайди, улардан келадиган даромад билан ривожлана олмайди.

Шу билан бирга, ҳозирда кўпгина фирмалар бир марта келиб-кетган харидорларни кутиб ётади. Улар ҳар доим ҳам харидор билан қизиқавермайдилар, фақатгина «сотишни» хоҳлайдилар. Хизмат тушунчасини билмайдилар ва харидорлар манфаати тўғрисида асло бош қотириб ўтирмайдилар. Бундай ўйлайдиганларнинг дўкон очишлари тўғри эмас. Улар ёймачилик ва сайёр сотувчилик билан шуғуллансалар, яхшироқ бўларди.

Тижорат дунёсида хизмат сўзи кенг қўлланилади. Ҳамма хизмат ҳақида гапиради. Аммо ҳамма ҳам бунинг моҳиятини тушуниб етади, деб ўйлайсизми? Дўконга кирасиз, эшикда соқчидай биттаси туриб олади. Сизни худди айбдордек кузатади. Ундан олмоқчи бўлган нарсангиз қайси бўлимда сотилишини сўрайсиз, у сизни яна кузатишда давом этаверади. Буни «хизмат» деб атаб бўладими?! Сотувчиларингиз билан харидорларингиз ўртасида қандай келишмовчилик содир бўлмасин, дарҳол ўртага тушинг ва харидорнинг тарафини олинг, чиройли, ширин сўзлар билан ўртадаги келишмовчиликни бартараф қилинг. Демак, ҳозирда «харидорга хизмат» тушунчасидан кўзда тутиладиган маънолар шулардир. Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.

Харидорга хурсандчилик билан сотган молингиз унга роҳат ва қувонч бахш этсин. Сиз унга яшаш завқини қўшиб сотинг, токи у бундан завққа туйсин. Пойабзални пойабзал, тери, чарм ва бошқа нарса сифатида ҳамма ҳам сотиши мумкин, аммо ўша пойабзал харидорда йўл юриш завқи ва сайр қилиш шавқини уйғотсин. Шундай қилингки, харидорга ўша завқу шавқни пойабзал билан бирга сотинг. Бир дўконда харидор аёл ярим кило пишлоқни ўн беш дақиқадан бери ўраб бермаётганларидан шикоят қилиб, иккинчи бу дўконга келмайман, деяётганига гувоҳи бўлганман. Бундай шикоятларга йўл бермаслик чораларини кўринг. Чунки секин ҳаракат қиладиган сотувчилар доимий харидорларни қочириши турган гап.

Ҳар бир харидор дўконга алданиб қолмаслик, тезда иш битказиш, илиқ муомала кўриш каби умидлар билан келади. Агар уларни дўкондан топа олмаса, умидлари саробга айланади ва қайтиб бу ерга қадам босмайди. Агар топсачи ? Унда дўконингиздан яхши хотира билан қайтади. Унутмангки, дунёни бошқарадиган кучлар орасида асосийларидан бири яхши хотиралардир. Сизнинг ёнингиздан яхши хотиралар билан кетган харидорлар ҳар доим сизни мақтаб эсга олади. Шунинг учун, яна такрорлайман, харидорларга фақат мол эмас, балки мамнуният ҳам сотинг. Дунёнинг энг машҳур мебел сотувчиси қаерда, биласизми? Лондонда. Исми Барнет бўлган бу сотувчи эндигина йигирма тўрт ёшга кирган. У Лондоннинг энг катта магазинларидан бири- да ишлайди. Бир йилда роппа-роса 50.000 фунт стерлингли мебел сотишга эришган. Ҳолбуки, ўзи ўн йиллик сотувчи ва шунча йиллик тажрибаси бор. Ҳар ҳафта минг фунт савдо қилишига қарамай ўзини катта олмайди.

Ҳар куни янада кўпроқ, янада яхшироқ даражада савдо қилишни хоҳлайди. Бу умуман омад эмас. Илгарироқ бир журналист Барнет билан қилган суҳбатида қандай қилиб бу соҳада шунчалик муваффақиятга эришганини сўраганди. Ёш сотувчининг жавоби жуда қизиқ бўлди: «Аввало одамнинг ўзида сотувчилик қобилияти бўлиши керак. Аммо гап фақат бунда ҳам эмас, айни пайтда унга илмни қўшиш лозим. Мен сотувчи сифатида иш бошлашдан олдин «Сотиш санъати» ўқув курсларида ўқидим. Мебел сотар экансиз, ўзингиз бу ашёларнинг қандай ясалишини яхши билишингиз керак. Тах- талари, безаклари, матоси ва рангларини тани- пшнгиз лозим. Ўша нарсаларнинг хусусиятларини атрофлича ўрганиш даркор. Мен мижозларимга молни кўрсатаётиб, унинг барча хусусиятлари ҳақида маълумот беришга ҳаракат қиламан. Улар тушуниб етмагунча, сабр билан аста-секин ҳаракат қиламан. Қайси турдаги мебел сотиб олмоқчилигини билгач, бу харидор «овланган» ҳисобланади. Унинг хоҳиши ва қизйқишини уй- ғотадиган мебелларни кўрсатишни бошлайман, деган экан. Тирикчилик фаолиятингизни Раббимиз баракаласин. Омон бўлинг.