Кўпгина масиҳийлар Инжил Хушхабари ўлим ва ўлимдан сўнгги ҳолат ҳақида нима дейишини мутлақо билишмайди, бу эса, айниқса масиҳий хизматчиларнинг ҳафсаласини пир қилади.

Муқаддас Китобни ўрганувчи талабалар ҳам ўлимдан кейинги ҳаёт илоҳиётини тушунишга қийналишади. Бунинг асосий сабабларидан бири, Эски Аҳдда бу масала ҳақида маълумотнинг наҳоятда камлигидир.

Ундай бўлса, нима сабабдан ҳозирги вақтда машҳур бўлган руҳнинг ўлмаслиги фикрига қарама-қарши равишда Янги Аҳдда таналарнинг қайта тирилиши таълимоти қатъият билан таъкидланади?

Бу ҳолатда ҳам Каломдан ушбу масалага алоқадор маълумотларни топиш учун ижодкорлик керак бўлади. Калом илоҳиёти сўзларни ўрганишни ҳамда маълум фикрларни текшириб чиқишни талаб этади.

Азизлар, эндиги ёндашувимизда биз асосий эътиборни ўлимдан кейинги ҳаётга қаратамиз, шунга қарамай, ўлим мавзусини ҳам четлаб ўтолмаймиз. Исонинг танавий қайта тирилиши — Унинг инсоний табиати ўлимдан қутқарилганини билдиради.

Бу Исо Худо бўлгани туфайлигина содир бўлган эмас. Хушхабар китобларида масиҳийларнинг умумий қайта тирилиши ҳақида кўп маълумот берилмаган бўлса-да, бу таълимот ўша вақтда ҳаммага маълум бўлган ва Эски Аҳддаги қарашга тўғри келган. Текширишимиз керак бўлган сўзлар бизга анча маълум сўзлардир.

Масалан, Эски Аҳдда ўлиш, уйқу, ўлим, қабр, ўликлар диёри, Янги Аҳдда эса – қайта тирилиш, абадий ҳаёт, жаннат ва дўзах сўзлари. Бундан ташқари, яна баъзи кенгроқ мавзулар борки, улар Янги Аҳддаги қайта тирилиш мавзусига боғлиқ бўлиб, бу мавзуни янада чуқурроқ тушунишга ёрдам беради.

Масалан, Исонинг қайта тирилиши Эски Аҳдда Исроилга берилган ваъдаларни амалга оширди. Шу сабабли, қайта тирилиш аҳд мавзусидир. Азизлар, энди Калом илоҳиётининг турли қатламларини кўриб чиқсак.

Эски Аҳдда ўлимдан кейинги ҳаёт ҳақида далил топиш қийин бўлса-да, бўшлиқни тўлдирувчи баъзи ҳолатларга эътибор беринг. Худонинг марҳаматлари келгуси даврда берилиши назарда тутилган. Худо халқи янгиланган ерда қайта тикланиши ваъда қилинган. Шунинг билан азизлар, мавзумиз ўз поёнига етиб қолди. Бизнинг электрон почтамиз манзили: www.dilkashradio.com хайр саломат бўлинг.

Narrator 2 Масалан, у юк кўтариш ёки жароҳатланиш сабабли таркибини ўзгартириши мумкин. Суяк тўқимасида 2 хил ҳужайра бўлади: остеобластлар — суяк матриксини шакллантиради ва остеокластлар — уларни парчалайди. Бу жараён резорбция дейилади. Остеокластлар суяк тўқимасида янги туннеллар яратса, остеобластлар уларни суяк билан тўлдиради. Мисол учун, бола тишлари чиқиши учун остеокластлар аввал жағдаги тиш чиқадиган соҳа суяк тўқимасини парчалаши керак. Суяк таркибининг ўзгариши ремоделлаштириш деб номланади. Болаликда суяк парчаланишидан кўра, ҳосил бўлиши кўпроқ юз беради. Шу сабабли одам скелети ўсади. Катта бўлгач эса бу жараёнлар меъёрлашади: ҳар куни одам скелетидан 0,4 г кальций чиқиб кетади ва шунчаси йиғилади. Кексаликда эса резорбция жараёнининг меъёри яна йўқолади ва минераллашиши камайиб, суяклар мўртлашиб боради ҳамда остеопороз ривожланади.

Narrator 1 Мисол учун, ҳомиладорлик ва эмизикли даврда аёл кўпроқ кальцийга муҳтож бўлади. Чунки организм бу даврда жуда кўп кальций сарфлайди. Эстрогенлар танқислиги. Бу аёл суякларига катта зарба берадиган омиллардан бири. Бу ҳолат остеокластлар ишига халал бериб, резорбция жараёнини секинлаштиради. Айниқса, менопауза даврида эстрогенлар миқдори анча камайиб кетади. Бу эса суяклар парчаланиши ҳолатини оширади. Суяк тўқимаси нозиклашиб, скелет мўртлашади. Қалқонсимон без гормонлари ошиб кетади. Бу гормонлар меъёрда бўлса, суякдаги ҳосил бўлиш ва парчаланиш жараёнлари ҳам мўтадил кечади. Аммо гипертиреозда парчаланиш жараёни тикланиш жараёнидан устун кела бошлайди. Натижада суяклар мўртлашади. D витамини танқислиги. Бу витамин суяк матриксини минераллаштириш учун жуда муҳим.

Narrator 2 Унинг танқислиги суякдаги жараёнларни издан чиқариб, қон плазмасидаги кальцийнинг камайишига олиб келади. Бу витаминнинг танқислиги оқибатида суяклар юмшаб қолади. Кўпинча, глюкокортикоидлар асосида тайёрланган препаратлар суяк тўқимасига салбий таъсир этади. Улар суякдан кальцийнинг ювилиб кетишига сабаб бўлади, бу минералнинг ичакларда сўрилишини қийинлаштиради. Кальций истеъмолини ошириш билан суякларга ёрдам бериш мумкин. Қалқонсимон без фаолиятини назорат қилиш учун эндокринологга мурожаат этиш лозим. D витаминининг манбаи — қуёш. Аммо D витамининг ўзи суякларни ҳимоялай олмайди. Бу ишда унга кальций жуда зарур. Суяклар фаолликни ёқтиради. Улар қотиб қолмаслиги учун диван ҳамда телевизордан узоқроқ бўлинг. Аммо велосипедда учиш суякларга фойда келтирмайди. У юрак ва мушакларни мустаҳкамлаши мумкин, лекин суякни эмас.

Narrator 2 Бугун нафақат ёши катталар ва кексалар, талабалар, 35 ёшгача бўлган ёшларда ҳам хотиранинг пасайиб бориши учраб туради. Масалан, ўқиган китобларининг вақти келиб хотирада қолмаётгани,  қисқа маълумотлар, баъзан телефон рақамлар ҳам кам вақт ёдда сақланиб кейин унутилаётгани тез-тез содир бўлади. Терапевт, бош амалиёт шифокори Нодира Амонованинг таъкидлашича, инсон мияси жуда кўп ахборотни қабул қилади ва жавоб қайтаради. Ақлий меҳнат натижасида мия кўп ишлайди. Буларнинг ўрнини тўлдириш учун эса керакли витаминлар, минераллар зарур. “Ҳозирда хотира сусайиши билан мурожаат қилаётганларнинг аксариятини 25-40 ёш атрофидагилар ташкил этмоқда.  Баъзан ўсмирлар ҳам бу ҳолатдан шикоят қилишади. Кўпинча, уларнинг бу шикоятлари ота-оналар ёки ўқитувчилар томонидан баҳона сифатида кўрилади.

Narrator 1 Шифокорлар хотира сусайишининг сабабларини маълум қилишди. 1. Доимий стресс ҳолатида бўлиш 2. Нотўғри овқатланиш 3. Доимий чарчаш. Агар хотира сусайиши юқоридаги ҳолатлар билан боғлиқ бўлса, унда дориларсиз даволаш имкони бор. Бунинг учун яхшилаб дам олиш зарур. Бундан ташқари овқатланиш тартибига қатъий риоя қилиш талаб этилади. Кўпроқ ёнғоқ, денгиз  маҳсулотлари, мевалар, буғдой исътемол қилиш керак. Чунки бу маҳсулотлар таркибида Б1, кальций, магний, бўлиб, мия ҳужайраларининг эркин ҳаракатланишида ёрдам беради. Йод микроелементи  ҳам муҳим ҳисобланади. Ушбу микроелемент гармонларни меъёрда сақлайди. Ўртача ёшдаги одамларда 150 мг, ҳомиладор аёлларда эса 200 мг йод керак. Йод асосан гулкарамда, хурмода, балиқда кўп учрайди. Зарарли одатлардан воз кечиш, спиртли ичимликлардан ҳимояланиш керак.

Narrator 2 Алкоголь нафақат мия фаолиятига, балки бутун организмга салбий таъсир кўрсатади. Бир кунда энг ками 8 соат ухлаш зарур. Сабаби мия нормал дам олмаслиги оқибатида чарчаш ҳисси пайдо бўлиб, хотирага салбий таъсир кўрсатади. Сув  айниқса, муҳим. Инсон миясининг 70 фоиздан кўпроқ қисмини сув ташкил қилиб, меъёрида исътемол қилмасак хотира пасайишига ўз таъсирини кўрсатади. Кунига 2 литрдан сув ичиш тавсия этилади. Чой ҳам бунинг таркибига киради. Бундан ташқари, ҳам жисмоний ҳам ақлий меҳнатни бирга олиб бориш керак. Кўпроқ китоб ўқиш ва шеър ёд олиш,  ҳар кечда ярим соатдан 1 соатгача  тоза ҳавода сайр қилиш жуда самарали. Баъзида витаминлар етишмаслиги натижасида дори препаратларидан фойдаланишни тавсия этамиз. Дори  маҳсулотларидан фолий кислота, йодофол  баъзан йодомарин тавсия этилади.

Narrator 2 65-70 ёшларда 5,7 фоизни, 85 ёшдан кейин 43 фоизни ташкил қилади. Ҳозирги кунда 55 ёшдан ошганларда, ҳатто,ёшроқларда бошланиши мумкин бўлиб қолди. «Lanсet» журналининг маълумотларига кўра, ҳозир дунё бўйича эсипаст қариялар сони 24,1 миллион. 2040 йилга бориб, улар сони 81,1 миллионга етади. Қариялар эси пастлиги пайдо бўлиши сабабларини ўрганадиган мутахассисларнинг фикрларича, бу касалликнинг нима сабабдан келиб чиқиши ҳануз номаълум, лекин касалликнинг ривожланишида ирсий омилнинг ва ёш ўтиб, қаришнинг аҳамияти катта. Энг аввало, хотиранинг пасайишини айтиб ўтиш керак. Ҳамма нарсани эслаб юрадиган, кўп ўқийдиган, илмга, билимга ташна, ҳаётга қизиқадиган одамлар керакли пайтда хотиралари панд бериши ҳақида ўйламасалар ҳам бўлади. Иложи борича, одам ўзи ёқтирадиган иш билан шуғулланиши, қурби етганча албатта ишлаб туриши, зерикишга вақт қолдирмаса, ҳаёт завқли бўлади.

Narrator 1 Ёшга хос ўзгаришлар албатта табиий ҳол. Текширишлардан шу нарса аниқланганки, қариганда бош мияда қон айланишининг сусайиши мияни глюкозани кислородсиз сингдиришига олиб келади, бунинг натижасида мияда сут кислота тўплана бошлайди. Бу жараённи жиловласа бўлади, бир меъёрда куч бериш миянинг ишлаб турган зоналарини қон билан таъминланишини яхшилайди. Айни вақтда мияга ортиқча зўриқиш келиши ва доимо асаб бузилиши Альцгеймер касаллигига олиб келиши мумкин. Шуни алоҳида айтиб ўтиш керакки, ҳаракатсизлик мия учун ўлим билан баробар, қариганда мияга ортиқча зўриқиш келиши ҳам ёмон. Одам артериал қон босимига қараб, аҳволини яхшилаб туриши, жуда толиқиб, мияси чарчаб қолганда ҳар қандай йўл билан мияни «қамчилаш» оғир оқибатларга олиб келади. Мияни зўр бериб ишлатмаслик керак, лекин машқ қилдириб туриш зарур.

Narrator 2 Шу нарса шубҳасизки, одам ёшлигидан фикр юритиб яшашга ўрганса, мия зоналари узоқ вақтгача фаол бўлиб туради. Ижобий иш билан шуғулланадиган, серғайрат, шижоатли одамларда ҳаётдаги воқеаларга, нарсаларга бошқача, яхши кўз билан қарайдилар, фикрлари тиниқ бўлади, мия яхши ишлайди. Хотиранинг йўқолишига сабаб бўлувчи альцгеймер касаллиги танадаги  оқсилларнинг айнишига олиб келиши аниқланди. Олимларнинг айтишича, 335 минг кишининг гени устида олиб борилган тадқиқот натижасида келажакда қон таҳлили орқали альцгеймер касаллигига мойил кишилар 20 йил аввал аниқланиши мумкин экан. Биотехнология ва биоэнергетика устида тадқиқотлар олиб борган олимлар альцгеймер хасталигининг аломатларини маълум қилишди. Танадаги оқсилларнинг айниши ушбу касалликка чалинишга сабаб бўлар экан.

Narrator 2 Шундай қийинчилик ва ноқулайликларни бартараф қилиш мақсадида ҳозирги замон биокимёси ва биотехнологияси ютуқларидан фойдаланилиб, асосий истеъмол таомлари билан бир қаторда қабул қилинадиган, таркиби витаминлар, минерал моддалар ҳамда анчагина биологик фаол моддалар қўшимчалар мажмуасидан ташкил топган махсус моддалар мажмуаси ишлаб чиқарила бошланди. Улар умумий ном билан биологик фаол қўшимчалар (БФҚ) деб юритилади. БФҚ мажмуамси асосан ўсимликларнинг барги, гули, илдизи ва меваларидан олинади, уларни тайёрлашда баъзан бактериялар, микроблар ҳамда айрим ҳайвонларнинг аъзолари ва минерал хом ашёларидан ҳам фойдаланилади. Биологик фаол моддалар атамаси нутрициология (овқатланиш ҳақидаги фан)га кейинги йилларда кириб келган.

Narrator 1 Аслида эса қадим замонлардаёқ Хитой, Ҳиндистон, Арабистон табиблари БФҚдан кўплаб касалликларни даволашда фойдаланишган. Эндиликда деярли барча давлатларда биологик фаол моддалар ишлатилаётир. Хўш, бунга сабаб нима? Биринчидан, ер юзи аҳолиси сони кескин кўпайиб, уларни таркибида барча керакли моддалар мавжуд бўлган таомлар билан таъминлаш қийин кечмоқда. Иккинчи сабаб шуки, ота-боболаримизнинг егулик овқатларини асосан ўсимлик маҳсулотлари ташкил қилган, улар кўпрок “тирик” ҳолда, яъни қайнатмасдан, қуритмасдан истеъмол қилинган, шу боис микронутриентларга муҳтожлик сезилмаган. Ҳозирги замонда эса кучли биотехнологик қайта ишловдан ўтиб, зарур моддалардан деярли маҳрум бўлган маҳсулотлар ишлатилмоқда. Қолаверса, мавжуд экологик номутаносиблик микронутриентларга нисбатан талаб ва эҳтиёжни янада ошириб юбораётир

Narrator 2 Биофаол қўшимчаларнинг асосий аҳамияти, ҳозирги замон кишисининг турмушида қулайликлар кўп бўлиши, ширин ва юқори калорияли таомларнинг кетма-кет кашф қилиниши, “ўлик” ҳолдаги (яъни қайнатилган, қовурилган, қуритилган, консерва қилинган) овқатларнинг тобора кўпаяётгани танамиздаги ота-боболаримиздан мерос қолган “табиат билан уйғунлашиш” хусусиятига путур етказмоқда. Бундай номутаносибликларни бартараф этишда БФҚлар анча қўл келади, улар жуда ҳилма-хил бўлиб кўплаб физиологик ва биокимёвий хусусиятларга эга. БФҚларнинг фойдалилик хоссалари қуйидагича: Организмда турли сабабларга кўра тақчиллашиб қолган овқат компонентлари (витаминлар, макро ва микроэлементлар, алмаштириб бўлмайдиган аминокислоталар, ёғ кислоталари) нинг ўрнини қоплайди. Ташқи муҳитнинг ҳар хил зарарли омилларига бардошлиликни оширади. Иммун тизими ишини мустаҳкамлаш орқали касалликларнинг олдини олади. Бу каби фойдали маслаҳатлардан кўпроқ баҳраманд бўлишни истасангиз, бизнинг www.dilkashradio.com сайтимизга марҳамат қилинг.

Narrator 2 Улар макронутриентлар, йирик озиқ моддалар деб аталади. Биз истеъмол қиладиган озиқ моддалар таркибида шундайлари ҳам борки, гарчи ҳужайрага тўғридан-тўғри кириб энергия бериб турмаса ҳам барибир қабул қилиб турилиши шарт. Чунки улар танадаги моддалар ва энергия алмашинувида фаол қатнашади, иммун тизими ишини фаоллаштириб касалликларнинг олдини олади, барча биологик суюқликлар таркибига кириб ҳаёт учун муҳим вазифаларни бажаради. Ушбу гуруҳга кирадиган озиқ моддаларга эҳтиёж жуда кам бўлганлиги, уларнинг миллиграммлар ва ҳатто миллиграммларнинг мингдан бир улушлари билан ўлчанганлиги боис микронутриентлар деб юритилади. Хўш бу нарсалар бизга қай даражада мухим? Айтиш жоизки витаминлар, минерал моддалар ҳамда кўпгина биологик фаол бирикмалар микронутриентлардир, Уларнинг озиқ моддаларда учрамаслиги ҳаётий жараёнлар бузилиши ва бир қанча ҳасталиклар келиб чиқишига сабаб бўлади.

Narrator 1 Кўп ҳолларда микронутриентларнинг фойдалилик хусусиятига эътибор берилмайди. Бунинг сабаби шундаки, кишиларимиз аксарият ҳолларда нон, макарон, шакар, гўшт, ёғлар еб турилса кифоя қилади, деб ўйлашади. Ваҳоланки, организм учун полиз маҳсулотлари, кўкатлар ҳамда мева-чевалар ҳам жуда-жуда зарур. Улар кундалик овқатларга қўшиб истеъмол қилинса, организмда микронутриентларга нисбатан танқислик кузатилмаслиги мумкин. Лекин масаланинг бошқа жиҳатиям бор. Мева-сабзавотларнинг дастурхонда кам бўлиши, шунингдек кундалик таомларни юқори иссиқликда қайнатиш, кучли қовуриш, консерва ҳолида ейиш, ҳатто овқат пиширишда микротўлқинли мосламадан фойдаланиш баъзан кутилган натижани бермайди. Бундай қилинганда масаллиқ ва маҳсулотларнинг табиий холдаги витаминлари ҳамда биологик фаол моддалари ниҳоят даражада камайиб кетади.

Narrator 2 Демак, эндигина узилган мева-чеваларни, янги полиз маҳсулотларини доимий равишда асосий таомлар билан биргаликда истеъмол қилиб туриш керак. Масалан, ҳомиладор ва эмизикли аёллар соғлом хотин-қизларга нисбатан микронутриентларга кўпроқ эҳтиёж сезадилар. Шунингдек спортчилар, оғир қўл меҳнатини бажарувчилар, ўсиш ёшидаги болалар, касалликдан эндигина турган одамларда ҳам худди шундай ҳолат рўй беради. Ёшларда ўсиш ва ривожланиш кучли бўлганлиги боис улар организми қўшимча озиқ моддаларни кўп талаб қилади. Боз устига шу нарса ҳам аниқки, ҳозирги экологик ноқулай об-ҳаво шароитида етиштирилаётган аксарият ўсимлик маҳсулотлари таркибида биз учун фойдали бўлган микронутриентлар сезиларли даражада камайиб кетган.

Narrator 2 Айниқса, экологик вазият ёмон бўлган ҳудудлар аҳолиси учун бундай нонлар ўта фойдали ҳисобланади. Шифобахш кепакли нон айрим касалликларда зарар қилиши ҳам мумкин. Кепакли нонни целиакия касаллигига чалинган беморлар истеъмол қилиши таъқиқланган. Чунки улар бошоқли ўсимликлардаги глиадин оқсилига ўта таъсирчан бўлади. Ошқозон-ичак тизими касалликларида, ярали колит дардида ҳам бундай нон туридан фойдаланиш тавсия этилмайди. Нондаги кони фойда қўшимчалар миқдори 10-15% билан чегараланганининг боиси бор, албатта. Қўшимчалар миқдорига қараб нафақат даволайди, балки ноннинг таъми, умумий кўриниши яъни ранги, ҳиди ва ҳажмига таъсир қилади. Шунинг учун оммавий истеъмол ва умумий касалликларнинг олдини олишда қўшимчалар миқдори 10-15% ташкил этиши етарлидир.

Narrator 1 Даволовчи махсус сут-кепакли турларда қўшимчалар миқдори 35% гача бўлган нонлар ҳам бор. Уларда углеводлар кам бўлиб, қандли диабет, семириш ва моддалар алмашинуви бузилишида тавсия қилинади. Шифобахш нонларнинг қуйидаги турлари тафовут қилинади: тузсиз нон: буйрак, юрак-қон томир тизими, хафақон касалликлари билан оғриган беморларга мўлжалланган; кислотаси паст миқдорда бўлган нон: гиперсекретор, гастрит ва ошқозон ярасига чалинган беморлар учун; йод ва темир моддаси билан бойитилган нон: йод танқислиги бўлган ҳудудларда, қалқонсимон без касалликлари ва камқонликда истеъмол қилинади. Барчамиз у ёки бу озиқ-овқат маҳсулотининг таркиби ҳақида тўлақонли маълумотларга эга бўлишимиз керак. Масалан, эркакларда қондаги темир миқдори меъёрида бўлади, шунинг учун улар темир моддаси билан бойитилган нонни истеъмол қилишлари шарт эмас.

Narrator 2 Қалқонсимон бези гиперфункциясида ҳам йод қўшимчали нон ейиш хавфлидир. Лекин йод танқис бўлган жойлар аҳолиси учун ҳозирги кунда йод билан бойитилган алоҳида нон турларига йодланган туз, бета-каротин, темир, витаминлар, йод-казеин моддалари ва бошқа қўшимчалари киритилиб, нон тайёрланаётганлиги таҳсинга лойиқдир. Таркибида бета-каротин моддаси бўлган нонлар юрак-қон томир касалликлари, онкологик касалликлар олдини олишда тавсия этилади. Ноннинг махсус қўшимчали турлари кунига 300 граммдан истеъмол қилинса, организмнинг фойдали моддаларга эҳтиёжи тўлиқ қопланади. Нега асосий қўшимчалар оқ нон таркибига қўшилади? Чунки қора буғдой уни В1, В2 витаминлари, фолий кислотаси ва темир моддасига бой бўлади. Юқори навли оқ ун калорияларга тўйингани билан ундаги фойдали моддалар миқдори паст даражада. Шунинг учун оқ ун таркибига жавдар уни қўшилади.

Narrator 2 Бир қатор олимларнинг маълумотига кўра, АҚШ аҳолиси орасида семизлик 20 фоизни ташкил қилар экан, уларнинг 20 миллионида вазн оғирлиги 10-20 фоиз, 5 миллионида эса 20 фоиздан ошиқ, деб белгиланди. Европа мамлакатларида (Англия, Франция, Германия) ҳам семизликнинг аҳоли бўйича тарқалиши 20-30 фоизни ташкил этади. Россияда ўтказилган охирги текширишлар хулосасига кўра, мазкур ҳолатни 26 фоиз, деб топишди. Семизлик метаболик ва клиник ҳолат бўлиб, у ўрта ҳаёт ва яшаш муддатини, яъни умрни қисқартиради. Бундай ҳолатдаги таъсир семизлик асоратлари, унинг оғир турлари ва қўшимча кузатиладиган ўткир ва сурункали касалликларга боғлиқ. Семизлик диабет касалигининг ўсиш даражаси юрак хуружига чалинган беморларнинг сони тобора ошиб боришига ҳам сабаб бўлади.

Narrator 1 Шунингдек, семизлик қон-томирлар тизими касалликлари келиб чиқишига сабаб бўлади. Буларга артеросклероз, юрак эшемик касаллиги, артериал гипертония, веноз қон алмашишини етишмовчилиги киради. Изланишлар шуни кўрсатдики, 25 ёшдан ошган семиз эркакларда тўсатдан ўлиб қолиш фоизи баланд, 50 ёшдан ошганларида мазкур фоиз камаяди. Бундай ўлимнинг 70 фоизидан кўпи қон айланиш тизимидаги касалликлар туфайли содир бўлади. Семизлик аҳоли ўртасидаги ўлимни оширадиган омил ҳисобланади. Буни исботлаш учун 2 гуруҳ беморлар олинади: семизликка дучор бўлган беморлар ва иккинчиси меъёрий вазнга эга бўлганлар; уларнинг натижалари бир-бири билан солиштирилади. Агар бундай таққослаш кексаларда ўтказилган бўлса, яққол натижа, фарқини белгилаб беради.

Narrator 2 Қарияларнинг 70 фоиздан кўпида ўлим қон айланиши тизими касалликлари сабабли рўй беради. 45-50 ёшдаги семиз беморларда тана вазнининг 13,6 кг.га ошиши умрни 28 фоизга қисқартиради. Семизликка боғлиқ бўлган ўлимлар сонининг ўсиши ёш йигит-қизларга тааллуқли эмас. Бу аниқ, кўп марта текширишлардан ўтказилган натижалардир. Семизлик борасида олиб борилган илмий изланишлар гормонал бузилишларни аниқлаб берди. Маълум бўлдики, семизлик синдромида бир қатор физиологик, метаболик ва клиник турдаги бузилишлар мавжуд. Инсон танасида ортиқча вазн кўпайгани сайин ички аъзолар фаолияти қийинлашиб бораверади. Масалан, юрак қон ҳайдашга, жигар заҳарларни тозалашга, эндокрин безлар эса организмни керакли миқдордаги гормонлар билан таъминлашга қийналади. Ортиқча вазн ва семизлик саломатликка зарарли таъсир кўрсатиб, бир қатор сурункали касалликларга сабаб бўлиши мумкин.

Narrator 2 Аммо шуни айтиш керакки, бу ундай эмас. Хуррак отиш атрофдагиларни, асосан қариндошларни безовта қилишдан ташқари, бир қарашдан билинмаганлиги билан беморнинг ўзига ҳам зарарсиз эмас. Хуррак отиш ёқимсиз товушли феномен сифатида бир масала бўлса, энг асосийси бошқа касалликнинг даракчиси ёки беморда шу касалликнинг мавжудлигини билдиради. Бу касаллик тиббиётда уйқудаги обструктив апноэ синдроми деб номланади. Бу нима ўзи? Уйқудаги обструктив апноэ синдромининг таърифи Галиминолт деган киши томонидан 1976 йилда келтирилган: “уйқудаги обструктив апноэ синдроми – бу хуррак отиш мавжудлиги, халқум соҳасида юқори нафас йўллари обструкциясининг такрорланувчи эпизодлари ва нафас ҳаракатлари сақланган холда  ўпка вентиляциясининг тўхташи, қонда кислород миқдорининг камайиши, уйқунинг қўпол бўлиниши ва кундузги ортиқча уйқучанлик ҳолатидир”.

Narrator 1Уйқудаги обструктив апноэ синдроми билан оғриган одамларда қуйидагича шикоятлар бўлиши мумкин: Кундузги ортиқча уйқучанлик ёки уйқусизлик. Баъзи ҳолатларда беморлар шикоят билдиришмайди. Уйқу вақтида тез-тез нафас йўллари обструкция ҳолатлари кузатилади. Қўшимча белгилар қуйидагилар:
—    Баланд овозда хуррак отиш
—    Эрталабки бош оғриқлари
—    Уйқудан турганда оғиз қуриши
—    Ёш болаларда кўкрак қафасининг парадоксал ҳаракатлари. Уйқудаги обструктив апноэ синдроми хавфлими? Баъзилар бунга жиддий қарамайди, аммо бу ҳам қайсидир касалликнинг аломати бўлиши мумкин.

Narrator 2 Шифокорларнинг айтишича, уйқудаги обструктив апноэ синдроми — артериал гипертония, юрак ритми бузилишлари, уйқуда юрак ишемияси, инсультлар ва гормонал бузилишлар ривожланиши ҳавфи омилидир. Бу синдромнинг оғир турларида ёғ алмашинувида, хусусан унинг деподан мобилизацияланишида қатнашувчи соматотроп гормонининг ишлаб чиқарилиши бузилади ва бу семиришга олиб келади. Бу синдромнинг кишида бор ёки йўқлигини қандай аниқлаш мумкин? Уни аниқлашнинг яъни диагностика қилишнинг энг аниқ маълумот берувчи усули бу – компютерли полисомнография усулидир. Бу усул билан кишидаги хуррак отиш қанчалик хавфли ёки хавфсиз эканлиги аниқланади. Юқоридаги маълумотлардан хуррак отиш ва унинг сабаблари ҳақида кўпроқ ва тўлиқроқ маълумотга эга бўлдингиз, деган умиддамиз.

Narrator 2 Милк оғиз бўшлиғи шиллиқ қаватининг бир қисми бўлиб, тишлар бўйнига жипс ёпишган юмшоқ тўқима. Милк касаллиги тишлар оралиғидаги шиллиқпардаларнинг яллиғланишидир. Шамоллаганда, урилганда, куйганда ёки кимёвий дорилар таъсирида милкларда хасталиклар пайдо бўлади. Милкнинг ранги қизариб шишади, тил сарғиш юпқа парда билан қопланади, кўп сўлак оқади. Милкларда яра пайдо бўлиши ҳам мумкин ва оғиздан ёқимсиз ҳид кела бошлайди, тишлар бўшашиб қолади, овқат ва ичимликлар истеъмол қилиш қийинлашади. Бемор чорасини тезда кўрмаса, касаллик оғирлашиб тана ҳарорати кўтарилади, овқат ва ичимликлар едирмай, ичирмай қўяди, оғриқ пайдо бўлиши ҳам мумкин. Даволаш услубига ўтишдан олдин ҳасталикни келтириб чиқарган сабабларни аниқлаш лозим. Бундай касалликка сабаб беморда иссиқлик ошиб кетишидир.

Narrator 1 Яъни, иссиклик овқатларни, чунончи, қовурилган таомлар, гўшт-ёғлар, кабоб, тухум, қази ва айниқса, турли ширинликларни керагидан ортиқча истеъмол қилиш. Бундай касалликка чалинганлар энг аввало озиқ-овқатни тартибга солиши керак: у ҳам совуклик, ҳам иссиклик бўлсин. Масалан, ҳар қандай овқатни албатта аччиқчучук ва ошкўкларни қўшиб истеъмол қилиш керак. XVI аср табибларидан Юсуф ибн Муҳаммад милк касаллигини «Истирхо ад-лисса», «Лисса доимиййа» деб номлаган. Унда оғиз серсув, тил қизил ва милк қонаши юз беради. Давоси учун эса гул ва анор гулини туйиб, тил остига солишни буюради. Шунингдек, аччиқтошнинг ҳам даволигини айтади. Бунинг учун 1 грамм аччиқтошни ярим литр қайнаган сувда эритиб, уни 7 га бўлиб, бир ҳафта оғиз чайиш керак — кунига 3 маҳал. Тиш фақат овқатни майдалаб, ошқозонбоп қилиб берадиган орган эмас, инсоннинг кўрки, гўзаллиги ҳамдир.

Narrator 2 Садафдек тишлар оғзимизда ярақлаб турса, қандай чиройли ва яхши. Соғлом ва кўркам тиш инсон ҳуснига ҳусн қўшади. Шунинг учун инсон кексайган чоғида ҳам тишлари соппа-соғ бўлишини истаса, тишларини болалигидан эҳтиёт қилишлари зарур. Доно халқимиз орасида «Овқатни узоқ чайнаб есанг, узоқ яшайсан», деган гап бор. Чиндан ҳам овқат яхши чайналса, у тез ва осон ҳазм бўлади. Бироқ бунинг учун тишлар соғлом ва мустаҳкам бўлмоғи лозим. Чайнаш ҳаракати чайнов мушакларининг қисқариши ҳамда лаб, лунж ва тил мушаклари иштирокида рўй бериб, овқатни иккала томонда чайнаш керак. Одамда ҳар қайси жағда 16 тадан жами 32 та доимий тиш бўлиб, улар уч турга бўлиниб, ҳар бири маълум вазифани бажаради. Олдинда саккизта ўткир курак тишлар инсонга ҳусн бериб туради. Нутқ товушларини аниқ талаффуз этишда муҳим рол ўйнайди. Бизнинг www.dilkashradio.com сайтимизга ташриф буюрсангиз бундай фойдали маслаҳатларни жуда кўплаб топасиз.